Steve Jobs stond er mee te zwaaien op het nieuws. Hij had een plat, mooi hebbedingetje in zijn handen, dat, naar zijn zeggen, in zijn eentje tientallen boekenkasten kon bevatten. Eén plat rechthoekje. Voortaan zou ik een hele bibliotheek met me mee kunnen nemen op de trein, beloofde de coltrui van Apple. Dat kon best wel eens handig worden, bedacht ik, nu de treinen steeds meer moeite hebben om op tijd te rijden.

Maar wil ik dat wel? Ik kijk naar mijn wandvullende boekenkast. Een premature nostalgie overvalt me. Ik zal ze missen, al die mooie kaften, ingenaaid, gebonden, garenloos gebrocheerd… Hoe mooi Apple zijn iPad ook maakt, de sfeer, de geur en het aanvoelen van een boek zullen ze niet kunnen oproepen. En terwijl mijn emotionele vingers zo langs de ruggen flaneren, steekt ook mijn rationele geest zijn kop op. Misschien is zo’n eBook wel een betere keuze. Geur en tast zijn heerlijke bijverschijnselen, maar nauwelijks de kern van de zaak. Moet ik daarom aan mijn boeken houden? Een autoliefhebber wordt misschien lichtjes high wanneer hij benzine ruikt, maar moeten we daarom olie blijven boren? Wellicht is het onwaarschijnlijk veel milieuvriendelijker om digitale boeken te verslinden en de bomen boom te laten. Ik trek mijn vinger van de kast en kijk schuldbewust naar mijn geletterde meters houtpulp.

Het gewicht van papier en plastic

Chip of pulp? Zand of hout? Inkt of pixel? Enkele weken al stel ik me de vraag: wat is het meest ecologische? En vandaag stoot ik toevallig op een gefundeerd antwoord. Bij het Centre for Sustainable Communications zaten Clara Borggren en Åsa Moberg blijkbaar met dezelfde vraag, en trokken ze op onderzoek uit. Hun antwoord? “Pas als je meer dan 33 eBooks, elk zo’n 360 pagina’s dik, leest tijdens de levensduur van je toestelletje wordt het ecologisch rendabel.”

“Er wordt algemeen aangenomen dat eBooks minder belastend zijn voor het milieu”, zegt Åsa, “maar ons onderzoek toont aan dat er nauwelijks een verschil is. Je moet zo’n toestel al echt frequent gebruiken, eer het vanuit een klimaatperspectief zinvoller wordt dan het lezen van gedrukte boeken.”

De milieu-impact van een boek wordt vooral veroorzaakt door de productie van het papier, terwijl dat van een eBook zich uiteraard hoofdzakelijk bij het toestelletje situeert. En dat laatste is behoorlijk vervuilend, in vergelijking met dat van een boek. Bovendien is het aannemelijker dat je ook anderen je papieren boek laat lezen, waardoor je de milieu-impact ervan kunt spreiden. Wellicht zul je je eBook-reader niet gaan uitlenen…

Van eBook tot neeBook?

De onderzoekster gingen nog een stap verder, en gingen ook na hoe zo’n eBook dan toch interessant te maken is. Uiteraard moet de productie van de toestellen een stuk milieuvriendelijker maar het wordt volgens de studie pas echt interessant als je er ook andere dingen mee gaat doen. Niet alleen beloven dat je er andere dingen mee kunt doen, maar ook werkelijk doen. Je moet er ook echt kranten, documenten en internetartikels op gaan lezen, en wel op zo’n niveau dat de papieren versies overbodig worden en ook daadwerkelijk achterwege blijven.
Maar of dat ook echt zal gebeuren, daar heeft Åsa haar twijfels bij. “Denk maar aan the paperless office, die er nooit kwam.”, lacht ze schamper. We hebben allemaal pdf’s en mails, en printen ze en masse uit. Pas als je dat kunt tegengaan, wordt een eBook echt interessant.

En nu zit ik dus weer te twijfelen aan mijn bureau. Ik ben al jaren ambassadrice van een paperless office, maar tot dusver kreeg ik mijn omgeving nauwelijks mee. Lezen van het scherm was zoveel minder interessant dan lezen vanaf een blad. Het scherm was een drempel. Misschien, zo durf ik denken, biedt een iPad wel dat enable-effect (zie ons Werkmodel) dat ik miste om anderen over de streep te trekken. Misschien lukt het me wel met het platte rechthoekje? Misschien printen ze dan niet meer af. Misschien, heel misschien, is dit dingetje de hefboom die we misten om paperless office mogelijk te maken…

Maar dan dwalen mijn ogen weer af naar mijn boekenkast. Het is geen én-én, prent ik mezelf in. Als ik een iPad koop, komen er geen boeken meer bij. En dan moet ik weer even slikken.

Het rapport is momenteel alleen verkrijgbaar in het Zweeds…